replika telefon ve psikoloji bilgisi56 evet bugün sizlere güzel bilgilerimizi sunuyoruz replika telefon diyorki Bir yarıcıyı kabul etmek diğerinden daha zor olsa bile eğer bu kıyasların öncülleri doğruysa, yargılar da geçerlıdır. Bir iddianın geçerliliğine karar vermede içeriğin etkilen bize, bilişsel süreçlerin ne basit ne de uzun süreli bellekte depolanan bilginin önemli etkisinden yoksun olduğunu hatırlatır. Bu kitapta bilginin, algılanan, kodlanan, depolanan ve dönüştürülen bilginin kalitesini (çoğu durumda, belirleyici derecede) nasıl etkilediğiyle ilgili pek çok örnek gördük. Yapılan akıl yürütmenin uzun süreli belleğin içeriğinden etkilenmesi şaşırtıcı değildir.
Janıs ve Frick (1943) varılan yargının, yargılayanın tutumuyla uyumlu olması durumunda, geçersiz bir kıyasın kabul edilme eğilimini test etmiştir. Ja-nis ve Frıck’ın deneyinde lısanustü öğrencilerinden, iddiaların sağlamlığı hakkında karar vermeleri istenmiş, sağlamlık “önermeleri mantıklı bir şekilde takip eden bir sonuç” olarak tanımlanmıştır. Kullanılan önermelerin bazı lan aşağıdaki gibidir:
Çoğu parlak renkli yılan zehirlidir.
Bakır renginde başı olan yılan parlak renkli değildir.
Bu yüzden bakır renginde başı olan yılan, zehirli yılan değildir.
Bazı uyuşturucular hiç şüphesiz zehirlidir.
Bütün bira markaları uyuşturucu alkol içerir.
Bu yüzden, bazı bira markaları zehirlidir.
Bütün zehirli şeyler acıdır.
Arsenik acı değildir.
Bu yüzden, arsenik zehirli değildir.
Katılımcılar her bir kıyasa katılıp katılmadıklarını bildirdikten sonra katılımcılardan yargıyı tekrar okumaları ve bu yargıyla aynı fikirde olup olmadıklarını bildirmeleri istendi. Sonuçlar, katılımcıların hatalarının, yargılarla ilgili önyargıları yönünde olmaya eğilimli olduğuna işaret eder. Böylece, “Gerçeklerle kafamı karıştırma; ben zaten kararımı verdim” şeklinde tatsız bu cümle, bazı insanlar için belirli
ÖiKckı bolümde, bir tümdengelim mantığı sürecinde geçerliliği ispatla,^ bilen yargılardaki akıl yürütmenin bir çeşidini ele aldık. Bu şekilde, eğer()^ kıyasın öncülleri gerçek ve biçimi doğruysa, sonraki iddianın yargısı dır yanı yargının doğru olma olasılığı kesin demektir.
Tümevarım Yoluyla Akıl Yürütme (Inductive Reasoning)
Akıl yürütmenin bir başka şekline, tümevarım yoluyla akıl yürütmede niT. Tümevarım yoluyla akıl yürütmede bir yargı, olasılık ifadesi bağlamında genellikle dolaylı olarak veya doğrudan ifade edilir. Günlük yaşamımızda ço ğunlukla, lyı akıl yürütmeye dayanan bir kıyas paradigması yerine, geçmede ncyımlere ve olası alternatiflerin en iyisinin hangisi olduğuna dayanan turne varım yoluyla kararlarımızı veririz. Aşağıdaki ifadeleri düşünün:
Eğer bir hafta kütüphanede çalışırsam, cumartesi günü kayak yapmak için yeterli param olacak.
Bir hafta kütüphanede çalışacağım.
Boylece, kayak yapmak için yeterli param olacak.
Yukarıdaki iddia tümdengelim yoluyla geçerlidir. Şimdi, ikinci ifadenin “Bir hafta kütüphanede çalışmayacağım" şeklinde olduğunu fan edin. Daha sonra, "Kayak yapmak için yeterli param olamayacak" yargısı, kıyas mantığı-nın sınırlamaları içinde doğrudur, fakat bu gerçek yaşamda doğru olmak zorunda değildir. Örneğin, zengin amcanız Harry size biraz para gönderebilir. Tümevarım yoluyla akıl yürütmeye dayanan bir sonucun geçerliliğini değer lendırme, bir iddianın yapısal biçiminden başka faktörlere dayanabilir. A: önce bahsedilen durumda bu, Harry amcanın para armağanı göndereceği olasılığına veya kısa yoldan biraz para sağlanması gibi diğer olasılıklara dayanır. Bu karar verme şekli her gün devam eder ve son zamanlarda bilişsel psikologların araştırdığı bir konu haline gelmiştir.
Tümevarım yoluyla akıl yürüterek karar vermeye bir örnek, bir üniversite tercih ederken karşılaşabileceğimiz bir durum olabilir. Şimdi dön üniversiteyi istediğinizi farz edin. Büyük bir özel üniversite (S), küçük bir özel üniversite (T), orta seviyede bir devlet üniversitesi (N), ve büyük bir devlet üniversitesi (A). Hangi üniversiteyi dikkate alacağınıza nasıl karar verebilirsiniz? Bir yöntem, seçeneklerin her birini tx>yutlanyla ilgili göreceli değerlen açı-
Düfunm^ / Km^ram Ofufturma. Mantık ve Karar Verme 519
sından değerlendirmek olabilir. Önemli boyutlar; (1) Eğitim kalıiCM (2) maliyet (^) eve yakınlık (4) sosyal fırsatlar ve (5) saygınlığı kapsar. Her bir boyuta 0 ve 10 aralımda bir değer verilecektir.
Eğer karar verirken bu faktörlerin hepsi eşit şekilde önemli oluyorsa ve eğer değerler doğru bir şekilde verilmişse, onaylanan seçim kuçuk hır özel üniversite olacaktır. Faktörlerin bazı şekillerde organizasyonuna dayanan bir karar, bir problemi çözmek için pratik bir yol olabilir, fakat bir üniversiteyi seçme örneğinden de kolayca çıkarılabileceği gibi gerçek problemlerle ilgili kesin kararları vermek o kadar basit değildir.
Çoğu durumda, problemin doğası matematiksel analizlerle uyumlu değildir. Tversky (1972) karar verirken daha az çekici olan seçenekleri yavaş yavaş eleyerek alternatifleri seçtiğimizi ileri sürmüştür. Tverksy, bu fikrini duruma göre eleme olarak isimlendirmiştir. Çünkü bireyin, alternatiflerin niteliklerini veya birbirlerine göre durumlarını ardışık olarak değerlendirildiği ve çekici olmayan alternatifleri elediği düşünülmektedir. Eğer bazı alternatifler minimum ölçütlere ulaşmazsa, bu alternatifler tercih grubundan elenecektir.
“Gerçek Dünyada” Karar Verme
Eğer dünya, Sokrat’ın rasyonel mantığı kadar akılcı olsaydı, butun problemlerimiz ortadan kalkardı ve mutsuz olabilirdiniz. Muhtemelen kendinizi başka birisiyle ateşli bir tartışmanın içinde bulurdunuz. Ve “gerçekçi oP demeyi isteyebilirdiniz (Bununla tabı kı, gerçekten “benimle aynı fikirde ol - mantığı ve gerçekleri boş ver” demek isteyebilirsiniz). Bütün iddialar objektif olarak kanıtlanamasa bile, bir tartışmanın öğelerini en azından daha lyı analız edebilmemiz için anlaşmazlıkları dil bilgisi açısından incelemek mümkündür.replika telefon sundu.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder